Kosmik teleskoplar “Hubble” və “James Webb” Neptun orbitindən kənarda, Günəş ətrafında dövr edən 27 naməlum transneptun obyekti (TNO) aşkarlayaraq, Günəş sisteminin bilinməyən dərinliklərinə işıq salıb. Bu kəşf, planetlərin yaranma mexanizmləri və kosmik cisimlərin təkamülü haqqında yeni suallar doğurur.
Əsas Məqamlar:
- “Hubble” və “James Webb” teleskopları 27 yeni transneptun obyekti (TNO) aşkar edib.
- Bu obyektlərin diametrləri 10 km-dən 40 km-ə qədər dəyişir.
- TNO-lar planetlərin ilkin formaları olan planetesimallar kimi yaranıb, lakin inkişafları yarımçıq qalıb.
- Tədqiqat, TNO-ların “isti” və “soyuq” növlərinin mövcudluğunu və onların səthlərinin gözləniləndən daha az dəyişdiyini göstərir.
Günəş Sisteminin Gizli Sakinləri
Yeni kəşf olunan 27 transneptun obyekti (TNO) Günəş sisteminin ən uzaq və az öyrənilmiş bölgələrində yerləşir. Bu cisimlər, Neptunun orbitindən xeyli kənarda Günəş ətrafında fırlanır və diametrləri olduqca kiçikdir – ən kiçiyi cəmi 10 kilometr, ən böyüyü isə 40 kilometrdən azdır. Bu ölçülər onları müşahidə etməyi son dərəcə çətinləşdirir, belə ki, onların parlaqlığı 24.1-dən 29.3 ulduz ölçüsünə qədər dəyişir, bu da astronomlar üçün Ay üzərindəki atəşböcəklərini görməyə cəhd etmək qədər çətindir.
Planetlərin Yaranış Sirri və TNO-lar
Tədqiqatçılar, bu transneptun obyektlərinin təxminən 4.5 milyard il əvvəl, planetlərin rüşeymləri olan planetesimallar kimi formalaşdığını güman edirlər. Lakin nədənsə, onların böyüməsi üçün kifayət qədər maddə və ya zaman olmayıb, bu da onların indiki kiçik ölçülərini izah edir. Bu cisimlər, Günəş sisteminin ilkin şərtləri və planetlərin necə yarandığı haqqında dəyərli məlumatlar verə bilər.
“İsti” və “Soyuq” TNO-ların Sirri
Aparılan tədqiqatlar TNO-ların ən azı iki növünün – “isti” və “soyuq” – mövcud olduğunu ortaya qoyub. Maraqlıdır ki, hətta “isti” transneptun obyektləri də yarandıqları yerin xüsusiyyətlərini qoruyub saxlayıblar. Bu tapıntı iki əsas ehtimalı irəli sürür: ya bu bölgələrdə kosmik toqquşmalar düşünüləndən daha az baş verir, ya da bu toqquşmalar cisimlərin səthini modellərin proqnozlaşdırdığı qədər dəyişdirmir. Həmçinin, “soyuq” və “isti” TNO-ların fərqli ərazilərdə yaranmalarına baxmayaraq, ölçülərinə görə bir-birinə bənzəməsi də diqqət çəkən bir məqamdır.
Bu nə deməkdir?
Bu kəşf, Günəş sisteminin kənar bölgələrinin mürəkkəbliyini və planetlərin yaranma proseslərinin hələ də tam öyrənilmədiyini göstərir. Yeni TNO-lar, kosmik toqquşmaların tezliyi və təsirləri, eləcə də planetesimalların təkamülü haqqında mövcud nəzəriyyələri yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edə bilər.