Son illərdə insanların psixoloji sağlamlığa marağı artsa da, bir çox psixoloji problem hələ də ya yanlış anlaşılır, ya da tamamilə nəzərdən qaçırılır. Uzun müddət davam edən narahatlıq, emosional tükənmişlik və ya münasibətlərdə yaranan çətinliklər tez-tez “xasiyyət”, “sadəcə yorğunluq” və ya “stress” kimi qəbul edilir. Lakin bu əlamətlərin arxasında adını belə bilmədiyimiz ciddi psixoloji problemlər gizlənə bilər.
Yüksək funksionallıqlı narahatlıq: Gizli mübarizə
Psixoloqlar tərəfindən ən çox rast gəlinən, lakin cəmiyyətdə az tanınan problemlərdən biri yüksək funksionallıqlı narahatlıqdır. Belə insanlar kənardan uğurlu, məsuliyyətli, nizamlı və hər şeyi idarə edən şəxslər kimi görünürlər. Onlar öz işlərini vaxtında yerinə yetirir, aktiv sosial həyat sürür və ətrafdakılar tərəfindən nümunə göstərilirlər.
Lakin daxildə davamlı bir gərginlik yaşayırlar. Beyinləri sanki heç vaxt dayanmır, daima ən pis ssenariləri düşünür, səhv etməkdən həddindən artıq qorxur və hər şeyi nəzarətdə saxlamağa çalışırlar. Hətta istirahət edərkən belə özlərini günahkar hiss edə bilirlər. Çox vaxt bu vəziyyət “məsuliyyətli olmaq”, “mükəmməlliyyətçilik” və ya “çox düşünmək” kimi qəbul edildiyi üçün peşəkar dəstəyə müraciət gecikir.
Emosional tükənmişlik: Yalnız yorğunluq deyil
Digər geniş yayılmış, lakin tez-tez səhv anlaşılan problem emosional tükənmişlikdir (burnout). Bir çox insan bunu sadəcə fiziki yorğunluq hesab edir. Lakin emosional tükənmişlik zamanı insan təkcə fiziki deyil, həm də emosional və zehni cəhətdən tükənir. Əvvəllər həvəslə gördüyü işlərə marağını itirir, motivasiyası azalır, özünü boş və hissiz hiss etməyə başlayır.
Niyə erkən diaqnoz vacibdir?
Bu psixoloji problemlərin vaxtında tanınmaması həm karyera, həm ailə münasibətləri, həm də fiziki sağlamlıq üçün ciddi mənfi nəticələr doğurur. Psixoloji sağlamlıq haqqında maariflənmək və simptomları erkən mərhələdə fərq etmək, effektiv müalicənin və sağlam həyatın təməlini təşkil edir.