ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyası, Səudiyyə Ərəbistanı ilə ölkə daxilində uranın məhdud zənginləşdirilməsinə və plutoniumun emalına icazə verən ilkin razılaşma əldə edib. Bu qərar, Ər-Riyadın beynəlxalq təminatlar olmadan nüvə silahı hazırlamasına yol aça bilər.
Nüvə Proqramına Dəstək və Təhlükələr
ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanının mülki nüvə proqramına dəstəyini ifadə edən “123-cü Saziş” adlı layihə, 2025-ci ilin oktyabrından Trampın imzasını gözləyir. Ekspertlər, sərt təminatlar tətbiq edilmədiyi təqdirdə, bu sazişin Səudiyyə Ərəbistanının nüvə silahına sahib olmasına şərait yaradacağını bildirirlər. Daha əvvəl ölkənin vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salman, İranın nüvə silahı əldə edəcəyi təqdirdə, özlərinin də nüvə silahı yaradacaqları ilə hədələmişdi.
Saziş, Amerika şirkətləri tərəfindən nüvə materiallarının və texnologiyalarının alıcı ölkənin mülki nüvə proqramına verilməsi üçün hüquqi baza təşkil edir. Lakin bu, Səudiyyə Ərəbistanının həssas texnologiya və materiallar əldə edib-etməyəcəyi məsələsində son söz olmayacaq.
Nüvə Silahı İstehsalı və Beynəlxalq Nəzarət
Nüvə silahının istehsalı üçün iki əsas üsul mövcuddur: uranın zənginləşdirilməsi və plutoniumun emalı. Nüvə reaktorları üçün urana ehtiyacı olan əksər ölkələr, materialı ABŞ və ya Rusiyadan ciddi beynəlxalq nəzarət altında, hermetik partiyalarda əldə edirlər. Lakin bu saziş layihəsi, Səudiyyə Ərəbistanını Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) ilə nüvə təhlükəsizliyinə dair gücləndirilmiş təminatlar haqqında standart sazişi qəbul etməyə məcbur etmir. Bu vəziyyət, beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi narahatlıq doğurur.