Azərbaycanda pensiya alan şəxslərin yenidən iş həyatına qayıtması ilə bağlı suallar cəmiyyətdə geniş müzakirə olunur. Bir çox insanı maraqlandıran əsas məqam isə budur: işləməyə davam edən və ya yenidən əmək fəaliyyətinə başlayan şəxsin pensiya məbləği arta bilərmi? Qanunvericilik bu sahədə hansı imkanları təqdim edir?
Mütəxəssislərin fikrincə, pensiya alan şəxsin yenidən işləməsi pensiya məbləğinin avtomatik artması mənasına gəlmir. Lakin, əmək fəaliyyətinin davam etdirilməsi gələcəkdə pensiyanın yenidən hesablanmasına zəmin yarada bilər. Bunun əsas şərti isə işlədiyi dövrdə həmin şəxs üçün məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının müntəzəm ödənilməsidir.
Pensiyanın Artım Mexanizmi və Şərtlər
Pensiya məbləğinin hesablanmasında sosial sığorta ödənişləri kritik rol oynayır. Əgər vətəndaş rəsmi əmək müqaviləsi əsasında çalışırsa və əməkhaqqından sosial sığorta haqları tutulursa, onun fərdi hesabında pensiya kapitalı davamlı olaraq artır. Bu artım, qanunvericilikdə müəyyən edilmiş hallarda pensiyanın yenidən hesablanmasına imkan verir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu artım hər ay və ya hər il avtomatik tətbiq edilmir. Yenidən hesablama, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydalar çərçivəsində həyata keçirilir.
Pensiyanın nə qədər artacağı, işlənilən müddətdən və ödənilən sosial sığorta haqlarının məbləğindən birbaşa asılıdır. Yüksək rəsmi əməkhaqqı alan şəxslərin pensiya kapitalı daha sürətlə artarkən, aşağı əməkhaqqı ilə işləyənlərdə artım da məhdud ola bilər. Bu səbəbdən, hər kəs üçün eyni məbləğdə artım gözləmək doğru deyil.
Qeyri-Rəsmi Məşğulluğun Təsiri
Qeyri-rəsmi məşğulluq isə gələcək pensiya baxımından heç bir üstünlük yaratmır. Əmək müqaviləsi olmadan işləyən şəxslər üçün sosial sığorta ödənişləri həyata keçirilmədiyi təqdirdə pensiya kapitalı da artmır. Bu səbəbdən, rəsmi məşğulluq gələcək sosial təminat baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Əmək Müqavilələrinin Rəsmiləşdirilməsinin Önəmi
Pensiya alan şəxslər yenidən işə başlayarkən əmək müqavilələrinin düzgün rəsmiləşdirilməsinə xüsusi diqqət yetirməlidirlər. İşəgötürənin sosial sığorta haqlarını tam və vaxtında ödəməsi vacibdir. Vətəndaşlar, fərdi sığorta hesablarındakı məlumatları mütəmadi olaraq yoxlamalıdırlar. Bu, gələcəkdə pensiyanın yenidən hesablanması zamanı yarana biləcək problemlərin qarşısını almağa kömək edir. Nəticə etibarilə, yenidən işləmək pensiyanın artmasına imkan yarada bilər, lakin bunun üçün əsas şərtlər rəsmi əmək fəaliyyəti və sosial sığorta ödənişlərinin tam şəkildə həyata keçirilməsidir.