Yüz ildən artıq ömür sürən şəxslər üzərində aparılan genişmiqyaslı araşdırmalar göstərir ki, uzunömürlülüyün tək bir sirri yoxdur. Lakin bu insanları birləşdirən müəyyən ümumi xüsusiyyətlər təsbit edilib.
Elmi Tədqiqatın Dərinlikləri
Qahirədəki Amerika Universitetinin farmakoloqu Şayma İbrahimin rəhbərliyi ilə fəaliyyət göstərən tədqiqat qrupu son 55 ildə dərc edilmiş, yüz yaşdan yuxarı və hətta 110 yaşını aşmış fərdlərə həsr olunmuş 124 elmi işi diqqətlə analiz edib.
Alimlər belə qənaətə gəliblər ki, “möcüzəvi uzunömürlülük formulu” mövcud deyil. Onların fikrincə, uzun ömür genetik faktorların, həyat tərzinin, sağlamlıq vəziyyətinin, sosial mühitin və müəyyən qədər də şansın qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir.
Tədqiqat
Uzunömürlülük Geni: Mif yoxsa Reallıq?
Araşdırma zamanı alimlər 105 yaşdan yuxarı və 110 yaşı keçmiş “superuzunömürlülər” barədə elmi işləri dəyərləndiriblər. Onlar həm bioloji xüsusiyyətləri, həm də həyat tərzini diqqətlə öyrəniblər.
Nəticələr göstərib ki, uzunömürlü fərdlərdə DNT-nin bərpa mexanizmləri daha səmərəli işləyir, mitoxondrilərin vəziyyəti daha yaxşıdır, iltihabi proseslər daha effektiv tənzimlənir və maddələr mübadiləsinin bəzi xüsusiyyətləri yaşla bağlı xəstəliklərdən qorunmağa kömək edə bilər.
Bununla yanaşı, alimlər qeyd ediblər ki, vahid bir “uzunömürlülük geni” mövcud deyil. Onların sözlərinə görə, ömür uzunluğu çoxsaylı genetik variantların birgə təsiri ilə müəyyən olunur. Hər bir genetik xüsusiyyət təkbaşına cüzi təsir göstərsə də, birlikdə yaşama müddətini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Həyat Tərzi və Qidalanma Vərdişləri
Tədqiqata əsasən, uzunömürlü insanların əksəriyyəti əsasən bitki mənşəli qidalarla zəngin bir rasiona üstünlük veriblər. Onlar gündəlik həyatlarında gəzinti, bağçılıq və ev işləri kimi fiziki fəaliyyətlərlə müntəzəm məşğul olub, siqaretdən uzaq durub və güclü ailə, dostluq və sosial münasibətlər qurublar.
Əlavə olaraq, bu insanların əksəriyyətində yüksək psixoloji dayanıqlılıq, nikbinlik və aşağı narahatlıq səviyyəsi müşahidə edilib.
Araşdırmanın maraqlı nəticələrindən biri də odur ki, uzunömürlü fərdlərin hamısı xəstəliklərdən tamamilə azad olmayıblar. Lakin onların bir çoxunda yaşla bağlı ciddi xəstəliklər orta göstəricidən xeyli gec inkişaf edib. Alimlər bu fenomeni “xəstəliklərin sıxışdırılması” adlandırırlar. Bununla yanaşı, uzun illər müxtəlif xəstəliklərlə yaşayan, lakin yenə də çox yüksək yaşa çatan insanlar da olub.
Alimlərin yekun rəyinə görə, müntəzəm fiziki aktivlik, balanslaşdırılmış qidalanma, siqaretdən imtina və güclü sosial əlaqələrin qorunması uzun və sağlam ömür sürmək istəyənlər üçün ən etibarlı tövsiyələr olaraq qalır.